การพัฒนาพื้นที่รอบสถานี

TOD : Transit Oriented Development

บทสัมภาษณ์ อ.ดร. อัมพิกา ชุมมัธยา

ขอคำนิยามคร่าวๆ ของ TOD (Transit Oriented Development) ได้ไหมครับ?

TOD ย่อมาจากคำว่า Transit Oriented Development ซึ่งแปลตรงตัว คือ การพัฒนาพื้นที่โดยรอบของสถานี ซึ่งหลังจากมีการจัดการวางระบบขนส่งสาธารณะแล้ว จะพบว่ามีสถานีซึ่งเป็นจุดจอดย่อย ๆ เยอะมาก และเมืองเกิดการขยายตัวสูงตามเส้นทางและจุดจอดเหล่านั้นเป็นหลัก ทำให้เกิดความหนาแน่นทุกๆ พื้นที่อย่างไม่เหมาะสม ทั้งการใช้ การจัดสรรทรัพยากร และการเก็งกำไรของที่ดินที่สูงขึ้นมากเกินไป จนไม่สามารถเกิดการพัฒนาส่วนอื่นๆ เช่น พื้นที่สาธารณะ พื้นที่สีเขียว สัดส่วนธุรกิจและที่อยู่อาศัยที่ไม่ส่งเสริมกับการพัฒนาระบบขนส่งให้เกิดประสิทธิภาพอย่างยั่งยืนได้

ระบบ TOD ที่เกิดขึ้นจึงเข้ามาเพื่อผสมผสานการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะ กับการพัฒนาเมืองให้ไปในทิศทางเดียวกัน โดยเน้นการพัฒนาเฉพาะจุดที่สามารถเชื่อมต่อกับพื้นที่กิจกรรมที่หลากหลาย หรือเรียกว่า จุดหมายปลายทาง (Destination) มากกว่าการพัฒนาสถานีจุดจอดรับส่งผู้โดยสารเพียงอย่างเดียว  ตามบริบทและทิศทางของการพัฒนาเมือง และส่งเสริมให้เกิดการใช้งานระบบขนส่งมวลชนมากยิ่งขึ้น กล่าวคือ ถ้าเป็นจุดจอดปกติจะมีเพียงแค่ป้ายจอดหรือสถานีสำหรับจอดรับผู้โดยสารเท่านั้น และปล่อยให้การพัฒนาอื่นๆ ให้เติบโตตามธรรมชาติ แต่พื้นที่พัฒนา TOD จะมีการวางแผนการพัฒนาพื้นที่ที่อยู่โดยรอบจุดจอดนั้น ๆ โดยการจัดการพัฒนาเฉพาะตามลักษณะของพื้นที่ เช่น ย่านการค้าและธุรกิจ ย่านที่อยู่อาศัยหรือย่านศิลปวัฒนธรรม ซึ่งจะต้องมีการวางกรอบการพัฒนาให้เกิดความสมดุลกับสภาพแวดล้อมและส่งเสริมให้เกิดการใช้งานระบบขนส่งสาธารณะให้มากขึ้น รวมถึงลดการใช้รถยนต์ส่วนตัวลงด้วย โดยเฉพาะพื้นที่โดยรอบสถานีระยะประมาณ 800 เมตรที่สามารถเดินเท้าได้ ก็ควรมีการจัดการทางเดินเท้า จัดสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับการเดินเท้าและการอยู่อาศัยที่ดี เพื่อกระตุ้นให้คนเข้ามาอยู่อาศัยและใช้งานในพื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพ ตลอดจนสามารถนำรายได้ที่เกิดจากการพัฒนา TOD ไปใช้ในด้านการลงทุนและการพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะให้เกิดความยั่งยืนต่อไปได้ด้วย